Neolitik Coşkuntepe
1980’li yılların ortasında Gülpınar kazıları Başkanı Prof. Dr. Coşkun Özgünel tarafından ilk kez keşfedilen, daha sonra burada ele geçen yüzey buluntuları değerlendiren Jürgen Seeher tarafından Coşkuntepe olarak adlandırılan yaklaşık olarak M.Ö. 6000 yıllarına tarihlenen Neolitik yerleşim Çanakkale ili Ayvacık ilçesine bağlı Bademli köyü yakınlarında yüksek doğal bir tepe üzerinde yer almaktadır. Yerleşimin Troas bölgesi kültür tarihine en büyük katkısı Neolitikleşme sürecinde Coşkuntepe gibi alternatif ekonomiler geliştirmiş kıyısal yerleşimlerin var olduğunu göstermesidir. Toprak yapısına bağlı olarak tarıma dayalı bir ekonomik yaşam biçimini destekler özellikler sergilemeyen doğal bir ortamda yer alan Coşkuntepe çağdaşı Neolitik köy toplumları tersine farklı bir ekonomik model sergilemesi Ege ve Anadolu arkeolojisi için önemlidir. Kıyısal alanlar ile iç kesimlerde yer alan Neolitik yerleşimler arasında ekonomik anlamda bir farklılığın olup olmadığı Neolitikleşme süreci ile ilgilenen arkeologların önem verdiği konulardan biridir. Verimli ovalarda yer alan yerleşimlerde genellikle tarıma dayalı bir geçim ekonomisinin benimsendiği kabul edilirken bunun tersine kıyı alanlarda varlığını sürdüren Neolitik toplumların alternatif geçim ekonomileri geliştirdikleri savunulmuştur. Bu bağlamda 2004 ve 2005 yıllarında Coşkuntepe ve yakın çevresinde sürdürülen yüzey araştırmaları öncelikli olarak kıyı bölgelerdeki Neolitik köy toplumlarının doğal çevrelerine nasıl adapte oldukları anlamaya yönelik olmuştur. Coşkuntepe kıyı Neolitik toplumunun yakın çevrede yoğun olarak mevcut andezit ve bazalt gibi volkanik kayaçları işleyerek öğütme taşı ürettiğini ortaya koymuştur. Ele geçen öğütme taşı üretim artıkları ve taş aletlerin incelenmesi bize üretim zincirinin farklı aşamaları, kullanılan alet türleri ve alet kullanımı konusunda teknolojik bilgiler sunmaktadır. Bu buluntular aynı zamanda Neolitik kıyı toplumların kendi tarım dışı ürünlerini iç bölgelerde yaşayan Neolitik toplumların tahıl ürünleri ile değiş tokuş yaparak kendi yerel ekonomilerini desteklemiş olabileceği savını desteklemektedir.
Coşkuntepe yerleşimin diğer arkeolojik önemi ise kuzey-batı Anadolu’da var olan Neolitik kültürün tanımlanmasına yardımcı olmasıdır. Geleneksel açıdan Batı Anadolu iki farklı Neolitik kültür bölgesinin varlığı kabul edilmektedir. Bunlar Göller Bölgesi Neolitiği ve genelde doğu Marmara bölgesinde yoğunlaşan Fikirtepe kültürü olarak bilinir. Bu geleneksel bakış açısının zamanla terk edilmesiyle birlikte batı Anadolu kıyıları, bitişikteki Ege adalar, Troas bölgesi ve Akhisar Ovası gibi önemli bölgeleri içine alan kendine özgü bir Neolitik kültür bölgesi olduğu düşüncesi de ileri sürülebilir. Bu Neolitik bölgenin daha çok güney-batı Anadolu Göller bölgesi Neolitiğine paralel bir gelişim gösterdiği gibi coğrafi yakınlığı sonucu Fikirtepe kültürünün de etkilendiği anlaşılmaktadır. Örneğin Coşkuntepe seramiğinde hem Göller bölgesi hem de Fikirtepe çanak çömleğine özgü unsurlar görülmesine rağmen Coşkuntepe’de yoğun yerel unsurlarda gözlenmektedir. Bu bakımdan Anadolu’nun en batı noktasında yer alan Coşkuntepe neolitik yerleşimi Avrupa dünyasın Neolitikleşme sürecini anlamak konusunda önemli bilgiler sunan ve bölge kültür tarihiyle ilgili bilgilerimiz artıran bir öneme sahiptir.
 |
 |
Referans için: T. Takaoğlu, “Coşkuntepe: An Early Neolithic Quern Production Site in NW Turkey.” Journal of Field Archaeology 30: 419-33.