Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesinden Prof. Dr. Coşkun Özgünel tarafından 1981 yılından beri yürütülen Gülpınar arkeolojik kazıları Homeros’un ünlü destanı İlyada’da bahsedilen Apollon Smintheus kutsal alanı ve Khrysa kenti ile eş tutulan bu bölge ile ilgili önemli bilgiler sunmuştur.

Bu kutsal alanın en erken Homerik çağ ve sonrası Troas bölgesine olduğu kadar Ege Dünyası ve ötesinden gelen halklara hizmet verdiği iyi bilinmektedir. Prof. Dr. Coşkun Özgünel tarafından sağlanan her türlü destek ile birlikte Gülpınar kazıları bünyesinde 2004 yılından itibaren prehistorik kazı çalışmalarına başlanmıştır. Kutsal alanın yaklaşık 200 m kuzeyinde M.Ö. 5. binin ilk yarısında tarım, avcılık, hayvancılık ve balıkçılığa dayalı karışık bir ekonomiye sahip bir kıyı yerleşiminin varlığı belirlenmiştir. Prehistorik Gülpınar yerleşimine ait kalıntılar daha çok Apollon Smintheus kutsal alanına uzanan Roma dönemi kutsal cadde kalıntıları altında mevcut olduğundan çok iyi korunmuş olduğu söylenemez. Henüz taş mimariye ait izlerin de bulunamadığı yerleşimde daha çok ahşap direk izleri ve çok sayıda ana kaya tabana oyulan ve işlevi tam anlamıyla belirli olmayan ağız çapları 60 ve 110 cm ve derinlikleri ise 30 ve 80 cm arası değişen çukurlar tespit edilmiştir.

Belirlenen prehistorik kültür tabakası içinde ele geçen çanak çömlek buluntuların özellikle doğu Mekedonya ve Ege adaları kültürleri ile yakın bir benzerlik sergilemesi oldukça dikkat çekicidir. Burada şüphesiz Gülpınar’ın bulunduğu son derece önemli konum gereği komşu coğrafya kültürleri ile bu dönemde yakın kültürel etkileşim içine girdiği görülmektedir.

Referans için bakınız: T. Takaoğlu, “Late Neolithic in the eastern Aegean: New Light from Gülpınar in the Troad.” Hesperia 76.3 (2006).